Temel Kullanım

Bu bölümde Tableau'nun arayüz mantığı özetlendikten sonra, her kurulumda hazır gelen Sample - Superstore veri seti üzerinde adım adım bir örnek yürütülecektir. Örnek; veriye bağlanmadan bir pano (dashboard) oluşturup yayımlamaya kadar olan temel iş akışını kapsar.

Arayüz Bileşenleri

Tableau Desktop'ta bir çalışma kitabı (workbook) açıldığında ekran üç ana bölgeden oluşur: solda Data panelindeki veri kaynağı alanları, ortada View bölgesindeki görselleştirme tuvali ve üstte Columns / Rows rafları (shelf).

Öğrenilmesi gereken başlıca kavramlar şunlardır:

1. Dimensions (Boyutlar): Kategorik ya da kimlik tipinde alanlar. Tarih, bölge, ürün kategorisi gibi "neye göre?" sorusunun karşılığıdır. Data panelinde mavi ikonla gösterilir.

2. Measures (Ölçüler): Sayısal, toplanabilir alanlar. Satış tutarı, miktar, kâr gibi "ne kadar?" sorusunun karşılığıdır. Yeşil ikonla gösterilir.

3. Columns / Rows rafları: Görseldeki eksenleri tanımlar. Bir ölçüyü Rows'a, bir boyutu Columns'a sürüklediğinizde Tableau uygun grafik tipini otomatik seçer.

4. Marks kartı: Her işaretin (çubuk, nokta, alan) rengi, boyutu, etiketi ve detayının nasıl belirleneceğini kontrol eder. Renk ekleyerek ikinci bir boyut, boyut ekleyerek üçüncü bir boyut kodlayabilirsiniz.

5. Filters rafı: Görselde hangi kayıtların gösterileceğini daraltır. Etkileşimli filtreler gösterim için sağda açılabilir.

6. Show Me paneli: Seçili alanlarla üretilebilecek grafik tiplerini önerir. Hızlı keşif için kullanışlıdır; uzun vadede tercih edilen yol ise grafiği raflara elle sürükleyerek inşa etmektir.

Veri Kaynağına Bağlanma

Tableau açıldığında karşılama sayfasında Connect başlığı altında desteklenen veri kaynakları listelenir. Örneği tekrar edilebilir tutmak için her kurulumda hazır gelen Sample - Superstore setini kullanacağız.

1. Karşılama sayfasının sağ alt köşesindeki Saved Data Sources → Sample - Superstore bağlantısına tıklayın. Çalışma kitabı Superstore veri setine bağlı olarak açılır.
2. Sol panelde üç tablo görürsünüz: Orders, People, Returns. Varsayılan olarak Orders tablosu seçilidir.
3. Alt tarafta Sheet 1 sekmesine geçerek ilk görselleştirme için analiz sayfasını açın.

Örnek 1: Bölgeye Göre Satış

İlk grafiğimiz, satışların bölgelere göre dağılımını gösteren bir çubuk grafiği olacaktır.

1. Data panelinden Region alanını (Dimensions) Columns rafına sürükleyin. Tableau, dört bölge için boş sütunlar oluşturur.
2. Sales alanını (Measures) Rows rafına sürükleyin. Her bölge için toplam satışı gösteren bir çubuk grafik belirir; varsayılan birleştirme toplam (SUM) şeklindedir.
3. Çubukları değerlerine göre sıralamak için araç çubuğundaki küçük Sort descending simgesine tıklayın.
4. Grafik başlığını anlamlı yapmak için üstteki otomatik başlığa çift tıklayıp "Bölgeye göre toplam satış" yazın.

Bu noktada; kategorik bir boyut (Region) ile sayısal bir ölçünün (Sales) nasıl birleştirildiğini ve Tableau'nun otomatik olarak doğru grafik tipini seçtiğini görmüş oluruz.

Örnek 2: Kategori Kırılımı ve Renk

Aynı grafiğin her çubuğunu ürün kategorisine göre kırarak zenginleştirelim.

1. Category alanını Marks kartındaki Color kutusuna sürükleyin. Her çubuk, Furniture / Office Supplies / Technology kategorilerine göre renklerle bölümlenir.
2. Görselin stacked (üst üste yığılmış) yerine dodged (yan yana) görünmesi isteniyorsa Category alanını Color'dan çıkarıp Columns rafına, Region'ın yanına sürükleyin.
3. Marks kartındaki Label kutusuna Sales alanını ekleyerek her çubuğun üstünde satış tutarı etiketini gösterebilirsiniz.

Örnek 3: Hesaplanmış Alan — Kâr Marjı

İstatistik eğitiminde sıkça karşılaşılan bir adımdır: mevcut alanlardan yeni bir değişken türetmek. Örnek olarak kâr marjını (Profit / Sales) hesaplayalım.

1. Data panelinde boş bir yere sağ tıklayıp Create Calculated Field seçin.
2. Açılan pencerede alan adını "Profit Margin" olarak girin.
3. Formül kutusuna aşağıdaki ifadeyi yazın ve OK'e basın:

SUM([Profit]) / SUM([Sales])

4. Yeni alan Measures bölümünde görünür. Profit Margin'i ikinci bir grafik için Rows rafına sürükleyin; Region alanını Columns'ta tutun. Artık her bölgenin kâr marjı görünür.
5. Etiketi yüzde olarak göstermek için alana sağ tıklayıp Default Properties → Number Format → Percentage menüsünden biçimi değiştirin.

Bu adım, Tableau'nun istatistiksel türetmeleri (oran, ortalama, standart sapma) basit ifadelerle tanımlayıp görselleştirmeye nasıl entegre ettiğini gösterir. Daha karmaşık formüller için AVG, STDEV, WINDOW_AVG, IF-THEN gibi yerleşik fonksiyonlar kullanılabilir.

Pano (Dashboard) Oluşturma

İki grafiği tek bir panoda birleştirelim.

1. Alt taraftaki sekmelerin yanındaki New Dashboard simgesine tıklayın.
2. Sol paneldeki Sheets listesinden önceden oluşturduğunuz iki çalışma sayfasını (bölge satış grafiği ve kâr marjı grafiği) tuvale sürükleyin.
3. Sağ üstteki boyut menüsünden Automatic veya sabit bir boyut (ör. Desktop 1366×768) seçerek pano tuvalinin büyüklüğünü ayarlayın.
4. Pano içinde bir grafiğe filtre eklemek için grafik seçiliyken sağ üst köşedeki aşağı oka tıklayıp Use as Filter seçin. Artık birinci grafikte bir bölgeye tıklandığında ikinci grafik o bölgeye göre filtrelenir.

Çalışmanın Kaydedilmesi ve Paylaşılması

Tableau Desktop kullanıyorsanız çalışmanızı File → Save ile .twb ya da File → Save Packaged Workbook ile veriyi de içeren .twbx biçiminde yerel olarak kaydedebilirsiniz. .twbx dosyası tek başına taşınabilir — alıcı Tableau Reader veya Desktop açtığında veri setini de beraber alır.

Tableau Public kullanıyorsanız çalışma yalnızca File → Save to Tableau Public komutuyla bulut hesabınıza yüklenebilir. Yükleme tamamlandığında tarayıcıda herkese açık bir sayfa oluşturulur; bu sayfanın bağlantısı portfolyoda veya sosyal medyada paylaşılabilir.

Sonraki Adımlar

Bu örnekte tek bir veri kaynağı üzerinde temel rafları, renk kodlamayı, hesaplanmış alanı ve pano birleştirmeyi denedik. Devamında öğrenilmesi önerilen konular şunlardır:

• Parameters — kullanıcının bir panoda anlık olarak değiştirebileceği değişkenler.
• Level of Detail (LOD) expressions — {FIXED}, {INCLUDE}, {EXCLUDE} sözdizimi ile farklı gruplarda hesaplama kontrolü.
• Time series analiz — tarih hiyerarşisi, hareketli ortalama, trend çizgisi.
• Istatistiksel katmanlar — regresyon çizgisi, güven aralığı, kutu grafiği gibi istatistiksel işaretlerin eklenmesi (Analytics panelinden).
• Veri birleştirme — Join, Union ve Blend yöntemleriyle birden fazla kaynağı bir araya getirme.

Bu konuların her biri istatistik pratiğini görsel analitikle birleştirmenin daha ileri aşamalarını oluşturur; ilk aşamada Sample Superstore gibi bir veri seti üzerinde yukarıdaki temel adımlarla rahat çalışmak önerilir.